Prikazivanje članaka po tagu istorija

* U ispunjenoj sali Mađarske građanske kasine od četvrtka, 25. novembra kao što smo najavili, protiče trodnevna realizacija projekta "Makedonska obrazovna nedelja" u organizaciji Udruženja makedonske nacionalne manjine PELA u Somboru. Kako je na samom početku predsednica ove ambiciozno na višestruko korisno postavljenim temeljima multikulturalnosti organizacije, doktorka Liljana Sokolova naglasila, prilika je to da pre svega mladi, kako Makedonci koji žive u Zapadnobačkom upravnom okrugu tako i nemakedonci budu na popularan a pre svega edukativan način upoznati o brojnim tekovinama istorije, kulture, obrazovanja, umetnosti, muzike, makedonskog naroda kao i da se podsete na zajedničke korene. U prvom nastavku donosimo najosnovnije podatke o samom izvornom značenju reči Pela, u nastavcima slede dalje rubrike i aktuelnosti u vezi sa ovim projektom koje je podržalo Ministarstvo za ljudska i manjinska prava i društveni dijalog, odnosno Pokrajinski sekretarijat za regionalni razvoj, međuregionalnu saradnju i lokalnu samoupravu i Grad Sombor. Hronologiju događaja u Somboru ćemo zabeležiti rečju predavača, učesnika, na makedonskom i srpskom jeziku, kao i fotografijama

***

ИМЕТО ПЕЛА - МАКЕДОНСКА ПРЕСТОЛНИНА

Каменот-темелник на градот Пела го удрил македонскиот кралот Архелај I (413 - 399 п.н.е.) со намена да биде главен град на кралството, да ја замени старата престолнина (Ајга). Пела за првпат се спомнува од Херодот (VII, 123) во врска со походот на Ксеркс како и од Тукидид (II, 99,4 и 100,4) во врска со македонската експанзија и војната против Ситакле, кралот на тракиабните. Според Ксенофонт, на почетокот на IV век п.н.е. Пела бил најголемиот македонски град.

Постои теза дека основачот на градот не бил Архелај I, туку Аминта III. Градот привлекувал уметници како Зевкиј, поетот Тимотеј од Милет и трагичарот Еврипид кој живеел таму сè до неговата смрт пишувајќи и работејќи на продукцијата на неговата драма Архелај. Након тога Пела је била средиште Филипа II Македонског и његовог сина Александра III Македонског. 168. п. н. е. Пела исто така се спомнува од Полибиј и Ливиј како престолнината на Филип V и Персеј за време на Македонско-римските војни.

Единствено тука, со записите на Ливиј, имаме дадено опис за изгледот на градот во 167 п.н.е. кои се адресирани на Луциј Емилиј Павле Македоник, командантот кој го поразил Персеј Битката кај Пидна: „...и тој [Павле] виде дека не е без добра причина тоа што [местото] било избрано за кралска резиденција. Сместена е на југозападната падина на едно брдо окружена со мочуриште премногу длабоко за да се премине пеш било лете или зиме. Тврдината („Факус“) близу градот, стои во самото мочурише, издигајќи се како остров, и е изградена на огромна основа која е доволно силна за да ги носи ѕидовите и да спречи каква било штета од навлегување на водата од лагуната. Оддалеку изгледа како продолжение на градскиот ѕид, но всушност е одделена со канал кој тече меѓу двата ѕида и како таква палатата е поврзана со градот со мост.

Така ова го отсекува секој можен пристап на непријателот, и ако кралот затвори некој таму, не постои друга можност за бегство освен мостот, кој е лесно да се брани..“ За време на римското владеење со Македонија, Пела бил главен град на третата област, и можеби седиште на римскиот гувернер. Бидејќи низ неа поминувала Вија Егнација (Страбон VII, 323), Пела останала важна точка на патот помеѓу Дирахиум и Солун.

Цицерон престојувал во градот во 58 п.н.е., но во тоа време провинцијалната престолнина веќе била преместена во Солун. Градот почнал да оди во регрес (веројатно заради земјотрес) кон крајот на I век п.н.е. Помеѓу 45 и 30 п.н.е. бил предмет на колонијална редукција; во секој случај локалните монети биле испишани со Colonia Iulia Augusta Pella. Октавијан Август ова место им го подарил на селаните чии имоти биле одземени за да се дадат на неговите ветерани (Дион Касиј LI, 4).

Но за разлика од други македонски колонии како Филипи, Дион и Касандреја, Пела никогаш не била под јурисдикција на ius Italicum или Римското право. Од овојпериод познати ни се четири пара колонијални управители (IIvirs quinquennales). Славниот поет Арат умрел во пела ц. 240 п.н.е.. Пела била ограбена од римјаните во 168 п.н.е., и нејзиното градско богатство пренесено во Рим. Потоа во I век п.н.е. градот го руши земјотрес; пронајдени се продавници и занаетчиски работилници од тоа време заедно со остатоците од нивната стока. Подоцна градот бил одново изграден врз рушевините, што всушност ги заштитило, но во ц 180 Луцијан на поминување го опишал местото како „денес незначајно, со многу малку жители“.

***

Značenje „PELA“

Pela je bio grad u antičkoj Makedoniji, a danas deo еgejske Makedonije u Grčkoj. Za vreme Vizantijskog i otomanskog carstva Pela je bila poznata pod imenom Postol. Kamen temeljac je postavio kralj Arkelaj I (od 413 – 399. p.n.e) koji je Pelu video kao buduću prestonicu negovog kraljevstva umesto Ajge.

Nakon toga Pela je bila središte Filipa II Makedonskog i njegovog sina Aleksandra Makdonskog 168. godine pre n.e. U Peli je rođen najveći vojskovođa starog sveta Aleksandar Makedonski. Antička Makedonija je bila antička kraljevina sa centrom u severoistočnom delu današnje Grčke, a graničila se sa antičkim Epirusom na zapadu, antičkom Paeonijom na severu, Trakijom na istoku i Tesalijom na jugu.

Uspon Makedonije od malog perifrenog kraljevstva do dominacije u Helenskom svetu dogodio se za vreme Filipa II, a tokom vladavine Aleksandra Velikog postala je najjača država u tadašnjem svetu. Prefektura Pela je okrug u periferiji Središnja Makedonija i istorijskoj pokrajini Egejskoj Makedoniji u severnoj Grčkoj. Upravno središte okruga je grad Voden a drugi po veličini je Pazar.

Površina: 2.506 km2. Populacija: 139.680 (2011. godine).

Pela zauzima najseverniji deo Grčke, od granice sa Makedonijom na severu do Soluna na jugu. Ovaj karatkeristični grčki pejzaž prožet je neiscrpnim tragovima istorije, od najrnijih vekova do danas.

- Dodatak, fotografije: 1) predsednica somborskog Udruženja PELA dr Liljana Sokolova pozdravlja uzvanice i učesnike; 2) mlada umetnica na violini Mirjana Đokić, uz kolege, izvele je potpurij makedonskih i srpskih tradicionalnih melodija i kasnije i predavanje o makedonskoj muzičkoj kulturi; 3-4) učenici somborskih srednjih, škola, gimnazije "Veljko Petrović" i "Sveti Sava" , ali i stariji sugrađani, zainteresovano su slušali predavanje iz bogate makedonske istorije, profesora i novinara Olivera Brankovića - 

Medijska pažnja i pratnja: Novi Radio Sombor

(Sva autorska prava eventualnog daljeg objavljivanja ove rubrike i njenog celovitog sadržaja postavljeno na portalu Novog Radio Sombora bez upita i dozvole bilo koje strane ili pojedinca zaštićena i zadržana svim relevantnim pravnim mehanizmima!)

Objavljeno u Prva vest

* Na Pedagoškom fakultetu u Somboru, u amfiteatru „Isidora Sekulić“ je 20. oktobra organizovana tribina pod nazivom: Istoiografske kontroverze o Srbiji 1941. Predavač je bio prof. dr Aleksandar Životić, nastavnik na Katedri za istoriju Jugoslavije, Odeljenja istorije na Filozofskom fakultetu u Beogradu

Profesor je najpre istakao da se istoriografija kao naučna disciplina uobličava sedamdesetih godina prošlog veka, da bi sredinom osamdesetih doživela ključne momente - tih godina su se dešavale velike polemike i rasprave, više je bila izražena sloboda govora, pa i mnogi izvori postaju dostupni, što u velikoj meri doprinosi istoriografiji o Drugom svetskom ratu. Ističe da je sam Drugi svetski rat na našem prostoru skup kontroverznih pojava, sa više aspekata i više različitih konteksta.

Iako predstavlja globalni svetski sukob između dve velike ratne koalicije, dešavanja na Balkanu donose drugačiju kontroverzu samu sebi. Rat koji je prožet linijom antifašističke borbe i Kraljevina Jugoslavija koja pada kao žrtva nacizma i fašizma.

U godini koja nosi breme samog rata (1941) i toga kakav je on zaista bio, profesor Životić je govorio o nekoliko grupa ključnih istoriografsikih kontroverzi: o dešavanjima oko ulaska Kraljevine Jugoslavije u rat (27. mart), o ključnim motivima ustanka u Srbiji, o Srbiji iz ugla Nemačkog viđenja jugoistoka i vladi generala Milana Nedića, kao i o početku građanskog rata na prostoru Srbije. Veoma zanimljivo i poučno predavanje završeno je kratkom diskusijom.

- U slajdovima pogledajte još nekoliko fotografija -

Beleži: Marina Milošević

Medijska pažnja i pratnja: Novi Radio Sombor
(Sva autorska prava eventualnog daljeg objavljivanja ove rubrike i njenog celovitog sadržaja postavljeno na portalu Novog Radio Sombora bez upita i dozvole bilo koje strane ili pojedinca zaštićena i zadržana svim relevantnim pravnim mehanizmima)
Objavljeno u Obrazovanje

* O čuvarima istorije u čast svojih slavnih predaka solunskih dobrovoljaca koji su dali snažnu poruku - Deco, ovde vam je mesto, pisali smo juče u našoj prvoj reportaži, posvećenoj godišnjoj Skupštini Udruženja potomaka i poštovalaca ratnih dobrovoljaca 1912-1918. godine Republike Srbije koja je bilo više nego Skupština, pa želimo dati i nastavke - u ovom primeru, šta je ustvari prethodilo veličanstvenom događaju u najsevernijem mestu Srbije, tog ne samo Suncem okupanog prvog subotnjeg juslog dana... 

Zagrljaji a kao učinilo se, susreću se svaki dan - kako su postepeno pristizali iz svih krajeva Vojvodine iako su se pojedini, ovde upoznali. Pred zakazanim mestom, zdanjem somborske Gradske uprave ili kako Somborci i dalje obično kažu, Županijom, pa ste se i vi uz njih jednostavno stopili u istu porodicu. 

Uputili smo se svi ubrzo potom gore, na sprat u čuvenu Svečanu salu - gde je goste i njihove domaćine dočekao Milan Stepanović, somborski zavičajni istoričar, publicista, hroničar, književnik. Većini (i "domaćima) koja je ovde došla prvi put, govorio je uobičajeno nadahunto o čuvenoj slici najvećeg evropskog formata (4 x 7 metara) - "Bitka kod Sente" Ferenca Ajzenhuta, nastaloj 1896. godine. Besedio je Stepanović naravno i o drugim brojnim podacima, zanimljivostima iz bogate prošlosti Sombora i šire somborske sredine, da bi gosti potom postavili više pitanja zaintrigirani onim što su čuli ili saznali. Odgovori usledili, iz prve ruke.

A isto tako, spontano sa znatiželjom nastavljeno je upoznavanje sa pojedinim od inih znamenitosti Sombora, tokom šetnje glavnom ulicom, Kralja Petra Prvog. Susreti sa - bezvremenima: od spomenika velikana somborske književnosti, umetnosti, kulture koji su imenom nadzišli prostor i vreme osvajajući iz Sombora, svojim delima svet, pa se tako zadržavajući kraj spomenika Veljku Petroviću pred zgradom somborske Gradske biblioteke "Karlo Bijelicki", odmah potom, sve u nizu, uz bistu prvog filmadžije i režisera ovdašnjeg sa balkanskih prostora, Ernesta Bošnjaka i naravno, skoro tik uz njega, na klupi sa Lazom Kostićem i prepričavanjem doživljaja o kojima nikad dosta kada je o Čika Laki reč, uz svakako neizostavno podsećanje na najljubavniju srpsku pesmu, Santa Maria Della Salute...

I najzad, nakon srdačnosti i zahvale sa Stepanovićem, dođe trenutak i za ono najvažnije - put za Rastinu i odavanje počasti svojim slavnim precima, Hercegovcima, Ličanima, Bosancima, Dalmatincima, Banijcima... čiji se potomci naseliše u tom od severa Bačke živopisju. O tome u reportaži (prvi deo) u linku ispod, podsetnik:

https://www.noviradiosombor.com/vesti/prva-vest/item/5429-rastina-cuvari-istorije-u-cast-svojih-slavnih-predaka-solunskih-dobrovoljaca-dali-snaznu-poruku-deco-ovde-vam-je-mesto,

a ovakve priče u interakciji života juče-danas-sutra, dobijaju svoje itekako nove nastavke...

- Pogledajte i fotografije u slajdovima ispod teksta -

Medijska pažnja i pratnja: Novi Radio Sombor
(Sva autorska prava eventualnog daljeg objavljivanja ove rubrike i njenog celovitog sadržaja postavljeno na portalu Novog Radio Sombora bez upita i dozvole bilo koje strane ili pojedinca zaštićena i zadržana svim relevantnim pravnim mehanizmima!)
Objavljeno u Prva vest

(*Znao sam šta me u Rastini čeka. Na godišnjoj Skupštini Udruženja potomaka i poštovalaca ratnih dobrovoljaca 1912-1918. godine Republike Srbije. Pripremao sam se zato, čini mi se duže nego obično za ovaj najnoviji pre svega, novinarski zadatak - za taj gospodnji dan, 3. jul 2021, u najsevernijem mestu Srbije - ili ujedno, prvoj kapiji kad se iz EU u Srbiju ulazi, toj toliko živopisnoj Rastini... Ništa lično. Da li, ipak, baš "ništa" lično, preispitivao sam se, priznaću, satima. Samo i kažem sada, duže su trajale te već uobičajeno-novinarski pripreme za jedan kako mi to u poslu volimo reći, teren-ili događaj. Jer neće to svakako biti - svakodnevni događaj... ponavljao sam u sebi i istovremeno trenirao emocije kako u svom poslu - tom prilikom ne bi smele da emocije nadvladaju razum. Teško? Iskušenje? I jedno i drugo. Znao sam i da će mi trebati dan, nešto i više, nakon događaja, nakon svetkovine i sećanja na pretke među kojima je i moj... pa da se stišam.. Da pokušam da napravim konačno ljudski reportažu, sa sve slikama koje sam pripremio, onako kako poslu i prvenstveno čitaocima portala i slušaocima našeg internet radija, i dolikuje. Pa da krenem jer - novinarstvo to jest aktuelnost dešavanja ne trpe baš često emocije, a još manje odlaganja, onog što se desilo makar koliko bili svi pa eto i pisac ovih redaka, od mesa i krvi.. Bolje zato da krenem... i, ne zamerite na ovakvom ako ga takvim mogu nazvati, uvodom, a zašto je do njega u ovu reportažu iz lepe Rastine sa zbivanja od juče došlo, spomenuću na samom kraju, mada je sve ovo što ću ispisati kako i svi gosti juče listom rekoše, još jedan novi početak, ali početak nešto sasvim drugačiji: u zajedničkoj smislenoj misiji/želji za sveopštim, boljim koliko sutra, razumevanjem, ujedinjenjem u trasi zdravijeg životnog učenja a od koga, do od predaka, čemu smo svi obavezni; u korist naših novih pokoljenja; *prim. aut. SS)

-------------

* Dostojanstveno. So, pogača, domaća rakija. Za početak. A za svakog gosta i osmeh dobrodošlice dve prelepe mlade Rastinke u izvornim hercegovačkim i ličkim nošnjama... možda baš simbolično „ispade“ kako i najbolje što se samog stecišta tiče valja (simboličnog naziva, a u zajedničkoj poruci, Deco, ovde vam je mesto), pred Domom omladine - upravo tu, gde pripadnici Udruženja potomaka i poštovalaca ratnih dobrovoljaca 1912-1918. godine Republike Srbije zakazaše susret. Doček brojnih prijatelja-zemljaka, u počast borcima koji su dali živote u proboju Solunskog fronta. Polaganje venaca na dva monumenta te posebne Rastine, Spomenik solunskim dobrovoljcima, e tim osnivačima Rastine i Spomenik žrtvama logora Šarvar u Drugom svetskom ratu. Protokol. Temelj daljem drugovanju, upoznavanju, spajanju, činu najsvečanijem...

Osnovni cilj - da, jednostavno, niko ne zaboravi velike žrtve u Prvom svetskom ratu i naše pretke - domaćini istakoše to i u svojim pozivnicama, prethodno. Odavanje je ovo priznanja Solunskim borcima koji su upravo označili junaštvom svojim i početak kraja Velikog rata probojem Solunskog fronta, u jesen 1918. Svaka godišnjica, svaka godina - moralo bi da bude posvećena doseljavanju porodica iz dobrovoljačkih Solunskih jedinica u ove severnosomboske krajeve na samom rubu bačke ravnice, u daljim ciljevima: Hercegovci, Ličani... izgradili su Rastinu kao mesto za nezaborav, mesto za svaku novu - lepu priliku, mesto za šansu, mesto za život.

Mesto za mladi svet.

Ma koliko se to činilo možda u savremena vremena ne baš tako lako dostižno, ali... vera, nada i ljubav pobeđuju uvek kad je sveto trojstvo sasvim jasno a ovde jeste, pa rađaće se stog baš, po jedna nova beba. Rastinska. Bar jedan novi heroj, pa dva, troje-četvoro... polako... opet nova deca ko deselećima pre a i škola je tu da zaživi, obdanište već spremno, za nove mlade Hercegovce, Ličane, LJUDE... pružena ruka i svim drugima il’ prvima, svejedno, Rastinci će dočekati i UDOMITI svakog. A mesta za sve, ovde ima. Više nego dovoljno. Nije zato bez razloga ona već dobro poznata: ko u Rastinu prvi put dođe, poželi da drugi put to bude već koliko sutra, a za trajni život, eh, divote.. Sva blagodet prirode, banjski vazduh, raskoš svebujnog zelenila, krošnje što se ko zastave nekako neobjašnjivo a naočigled ponosno ko dobre vile vijore i u nebo stižući, pružaju oku svakom, sav svoj sklad.

A nakon ponosnog čina polaganja venaca, usledila je već rekoh, najavljena Skupština. Odmah smo svi shvatili da baš neće to biti ona „prava“, da kažem, uobičajena neki bi rekli „steretopina“ ili „dosadna“ skupština kojih je svima sasvim dosta. :-) Uvodničar, jedan od najčešćih rastinskhi domaćina, Jovan Vukobratović, odmah je to i napomenuo, nema nekog „glasanja“, premda je predviđen bio i Upravni odbor, ali aman, kako „rešiti“ sad tu sednicu Upravnog odbora Udruženja, pa Skupštinu, kad, pridošlo toliko sveta... ma sedite ljudi odma’ za astale, da se družumo uz ozbiljne zaključke ali i ako neko ipak „želi reč“, dobro. Hmm, „poneko“, a spontano, što je i najkarakterističnija crta sveukupno susreta i same Skupštine i nesvakidašnjeg Upravnog odbora ispostavilo se - odmah bila, jeste u tome što su govornici jedan za drugim javljali se da nešto kažu, poruče, pozove u „revanš“-posetu Rastince u svoje - takođe sagrađane metropole raštrkane kako i Bog nalaže svud po Vojvodini, od Hercegovaca, Ličana... Dalmatinaca, Bosanaca, ko do gnezda, gnezdo u kojima su i rode vazda rade i raspoložene.

„Raspravljalo“ se dakle tako, gotovo puna dva sata, o brojnim prošlim aktivnostima njihovog-i njihovih udruženja koja deluju u Bajmoku, Aleksi Šantiću, Bačkom Gračacu, Novom Žedniku, Gornjoj Rogatici, Sokolcu, Bačkoj Topoli, Subotici, Srbobranu, Srpskom Bačkom Karađorđevu, Stepanovićevu, Laćarku, Bečeju, Mišićevu, Zrenjaninu, Inđiji, Kljajićevu, Apatinu, Bačkom Bregu, Dušanovu, Višnjićevu, Kolutu, Sremskoj Mitrovici, Paliću, Novom Sadu, Gajdobri, Sečnju, Rumi, Somboru... u epicentru dobrovaljčkom, tog prvog julskog dana gospodnje, 2021, Rastini.

No nekako logično ispostavilo se, prvo je dobio reč dr Milan Micić, autor kao što znamo i kao što smo o njemu već ovih dana pisali, tridesetak književnih jedinica hronologije, a svoje najnovije publikacije "Srpski dobrovoljci iz Banata, Bačke i Baranje: (1914–1918)” čija za temu ima kako smo već takođe izvestili na ovim stranicama najavljujući promociju knjige iste večeri u Staparu, koja sadrži popis imena svih dobrovoljaca srpske vojske u Prvom svetskom ratu koji su bili rodom iz Banata, Bačke ali i Baranje. U sastavu Prve srpske dobrovoljačke divizije tokom borbi koje je vodila u Velikom ratu 1916. godine na frontu u Dobrudži više od trećine dobrovoljaca je bilo rodom sa ovih prostora. Slično stanje je bilo i neposredno pred proboj Solunskog fronta gde su oni od ukupnog broja dobrovoljaca u srpskoj vojsci činili gotovo četvrtinu.

Autor je ovom prilikom najjednostavnijim rečima objasnio da ove činjenične hronološkim redom poslagane pojave i podakte vidi u srpskoj nacionalnoj ideji koja se u svojoj modernoj formi oblikovala tokom istorijskog razvitka srp­skog naroda u Habzburškoj monarhiji, a naročito onog njegovog dela koji je istorijski trajao u Ugarskoj. Iz tog razloga je odziv u dobrovoljce srpske vojske među Srbima Banata, Bačke i Baranje svojom masovnošću nosio karakter kolektivnog stava i kolektivne odluke, kako je dr Micić i u knizi notirao. 

***

Svemu ovom i potonjoj zakusci koja je sve drugo bila ali ne „samo“ zakuska, već tradicionalna jela pred goste, kisela hercegovačka čorba, uz autentične salate po kojoj su ovi srpski narodi poznati, i naravno, nekoliko vrsta „deserta“ iz recimo svakog rastinskog komšijski porodičnog, domaćinstva, prethodio je parastos a delegacije su položile vence, najpre na Spomenik solunskim dobrovoljcima, koji predstavlja planinski masiv s krstom, ispred kojeg je bronzana statua srpskog vojnika, oslonjenog na pušku sa svih 176 imena solunaca borca. Zatm odmah, i na spomenik žrtvama Šarvarskog logora, koji simbolizuje logorske žice i lik iscrpljenog logoraša, a na kojem su uklesani stihovi Vojislava Ilića mlađeg.

Naročito su uz reči besede Oca Mirka, dirljivo do suze muške, zvučali s violine preneti zvuci pred spomenikom Solunskim dobrovoljcima i osnivačima sela, kao i spomenikom Eastinskim žrtvama logora u Šarvaru, emotivno izvedenih „Tamo daleko“, „Kreće se lađa francuska“... mladog maestra od tananih žica, Nemanje Golubića.

„Nešto“ veselije bilo je potom kad su glasove prenete u salu, pustili već nadaleko popularni, poznatim predvođeni baritnom kojem mikrofon ne treba, Momčilom i momcima muške Pevačke grupe iz Bačkog Jarka, ovog puta naravno uz neizbežnu harmoniku.

....Priča o Rastini i Rastincima čini se, tek kreće. A moj pradeda Stevan Ružić, počivši na Solunskom groblju, eto nisam mogao a da ga na kraju među dvadesetak govornika, ne spomenem. Tog mog pretka Solunca da nije bilo, ne bi ni ove reportaže. :-) No pak, to je manje i važno (što se bar mog obitavanja pod Suncem naravno, tiče), od zaključka ostvarenim na ovoj Skupštini i Upravnom odboru:

Sveujedinjenje najzad vekovima potrebno, svesprskog naroda podsticano idejonm mišlju sa ovoga skupa - iako ista više puta zagovarana, ali sada se učinilo, jačom no pre. To je zadatak, rekoše svi zemljaci u Rastini okupljeni, to je posao i to je zaštitni znak koji uz poštovanje svih i svakog, nastaje overom koji ni jedan pečat ne može da zameni.

.....

Novi Radio Sombor se zahvaljuje na prevozu Aleksi Subotiću, jednom od inicijatora i graditelja boljeg života, još bolje Rastine, još boljeg čina poput svih onih ordenja, činova i dlikovanja koje je njegov Solunac đed Kosta, zaslužio a u sada Aleksinom čuvanom u podobro bogatom amanetu od sjajne kutije zasluga za ovaj narod.

Inače, kakio je bilo i predviđeno, svemu u Rastini, prethodio je prvo susret gostiju sa domaćinima u somborskoj zgradi Ggradske uprave, gde je u Svečanoj sali Županije detalje o istoriji grada i ove sredine govorio zavičajni istoričar i publicista Milan Stepanović, sa kojim smo prošetali glavnom stazom Ravangrada Kralja Petra Prvog (o tome više u narednoj, sutrašnjoj reportaži), pa se zatim u koloni petnaestak vozila na čelu sa jednim od Subotića (već maloprethodno pomenutog), uputismo u centar dobrog naroda, Rastinu...

Prisustvovao, dao sebi za pravo da malo i govori, pratio i zabeležio: Siniša Stričević, gl.odg.urednik Novog Radio Sombora

Rubrika je sastavni deo ovogodišnjeg projekta "Uvek na licu mesta" sufinansiranog iz budžeta grada Sombora. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

Medijska pažnja i pratnja i svaka buduća saradnja: Novi Radio Sombor
(Sva autorska prava eventualnog daljeg objavljivanja ove rubrike i njenog celovitog sadržaja postavljeno na portalu Novog Radio Sombora bez upita i dozvole bilo koje strane ili pojedinca zaštićena i zadržana svim relevantnim pravnim mehanizmima!)
 
- Dodatak: fotografije iz Rastine, 3. jula 2021. u slajdovima odmah ispod rubrike -
 
Objavljeno u Prva vest

* Posle osvajanja broja 1 na večitoj listi najboljih tenisera sveta, kada je u ponedeljak, 8. marta 2021. Novak Đoković sa 311 sedmica provedenih na čelu ATP liste pretekao Rodžera Federera iz Švajcarske, poznati novinar i diplomata Dejv Seminara (Dave Seminara), autor brojnih publikacija, knjiga, kritika, beležaka, blogova i drugih širom sveta zapaženih i rado čitanih naslova, jnapisao je zanimljiv, jezgrovito i u odnosu na većinu rekli bismo, drugačiji članak-kolumnu o putu Đokovića do trona, titule najboljeg igrača sveta u istoriji. Prenosimo izvorni tekst sa možda nešto manje emocija a više duhovito-racionalnih kakav je i sam Đoković i argumentovano i temeljito komparativnih činjenica, sa engleskog na kojem je napisan, na srpski, objavljen danas na portalu ATP tura

*************

Jednog junskog dana 1992. godine, mršavi petogodišnji dečak stajao je iza ograde teniskog terena u malom planinskom zaseoku u Srbiji i gledao juniorsku tenisku selekciju na njenim pripremama. Selektorka Jelena Genčić imala je do tada kao profesorka istorije umetnost, već iskustvo iz ove sasvim druge oblasti i uređivala proizvodnju umetničkih i kulturnih programa za srpsku državnu televizijsku mrežu. Genčić je pozvala dečaka da se pridruži svojevrsnoj akademiji novih srpskih talenata u tom sportu. Talent je prepoznala čim ga je videla - Genčić je trenirala podsetimo pre toga, Moniku Seleš, u samom početku njene karijere. Na kraju svog prvog popodnevnog vežbanja, kako je uvek volela da kaže - Jelena je znala da u rukama već ima talenat svetske klase.

Dečak se zvao Novak Đoković (prezime na srpskom - kako tumači i ističe aut. teksta - znači sin Đoke, Đoko je u ovom slučaju Đoko Damjanović, jedan od Novakovih predaka po ocu) a Novakovi roditelji su posedovali restoran - picerije i palačinke, odmah preko puta teniskih terena. Kao što Kris Bauers izveštava u svojoj knjizi “Novak Đoković: Sportski državnik”, Genčić je odvezla autom dečaka do restorana njegovih roditelja i rekla im: - Imate zlatno dete... do njegove 17. godine on će biti među prvih pet u svetu.

Novak je teniski procvetao i pre nego što je njegova trenerka to predvidela - njegovo rangiranje se kretalo od broja 515 do broja 128 u 17. godini, pa se odmah morate da prisetite, šta je značilo Genčićkino predviđanje. U to vreme, Jugoslavija se raspala i balkanski ratovi devedesetih godina će osakatiti region tokom većeg dela decenije.

Po bilo kojem merilu, Srbija je u to vreme bila siromašna zemlja, sa BDP-om po stanovniku od samo 2.767 dolara. Ali evo nas skoro 30 godina kasnije, suočavamo se sa izvanrednim podvigom koji čak ni Jelena Genčić nije mogla da zamisli: dečak iz skromne sredne, koji je izašao iz ratom zahvaćene Srbije, sada je na prvom mestu FedEk-ove ATP-ove lestvice zbog zapanjujućih 311 nedelja - duže od bilo kojeg drugog sportiste u svetu, u svom sportu.

Iste osobine koje je Genčić primetla u svojoj prvoj lekciji su one koje su pokrenule njegovu izuzetnu karijeru: rad nogama, koncentracija i, pre svega glad za uspehom. Samo 26 momaka dostiglo je prvo mesto od uspostavljanja FedEk ATP liste, počev od 1973. godine. Uz dužno poštovanje tim šampionima, nijedan nije bio toliko “gladan” – izričit i nagoveštavajući broj 1, da ostane na vrhu kao Novak Đoković.

Snažno se borio protiv konkurencije, povremeno “uskomešavši perje” - zbunjući do tada nepobedive. Lečio nas je urnebesnim imitacijama drugih igrača, dok su njegovi roditelji davali pomalo smela predviđanja koja su izgledala neverovatno, ali su se sva, ostvarila. Jeo je vlati trave na Centralnom terenu u Vimbldonu, pocepao bi košulje posle pobeda - poput profesionalnih rvača, tako-reći preklinjao je publiku-mnoštvo da prepoznaju njegov sjaj ali im je i pri upućivanim zvižducima slao poljupce na tribine. Šutnuo je “magarca”, nije se izvinio i govorio iz srca.

Razmotrite planinu Mt. Uspon nalik na Everest, bio mu je potreban taj motiv da prvi put zauzme prvo mesto na FedEk ATP rang listi, da bi to bilo već u julu 2011. Pobedio je Endija Marija i Rodžera Federera na putu ka osvajanju Australijen Opena. Zatim je ponovo pobedio Federera da bi osvojio Dubai. Odmah potom ličilo je da je onako "zabavljajući se" na terenu, lakoćom potom pobedio i Federera i Rafaela Nadala u osvojanju BNP Paribas Opena u Indijan Velsu.

Sledi opet važna pobeda protiv Nadala u Majamiju, a zatim je Španca savladao i na “njegovom” terenu - šljaci, u finalu Mutua Madrid Openu i Internešenel BNL D’Italija u Rimu; bili su to podvizi slični izrekom rečeno, potčinjavanju besnog krokodila sa povezom preko očiju. Beogradski baron je tada započeo niz od 48-1 pobeda, nad Nadalom, u finalu Vimbldona, koju je proslavio njegovim već simboličnim grickanje nekoliko vlati trave kako inače na simpatičan način na Vimbldonu slavi trijumf pa je tako obeležio i svoj prvi plasman - na prvom mestu.

- Za ovo sam rođen, da budem teniski šampion - rekao je tada. - Svi znamo situaciju u našoj zemlji, kako je bilo s ratovima... imali smo težak put koji nas je mentalno ojačao - izjavio je nakon osvajanja svog prvog Vimbldona.

Posle pobede, dočekalo je heroja u Beogradu oko 100.000 ljudi da bi s Novakom slavilo. Ali on nije želeo da nastavi život na lovorikama. Nakon što je postao broj 1, osvajao je back-to-back ​​naslove u Montrealu i Sinsinatiju, a zatim je preskočio jednu od najznačajnijih godina u istoriji tenisa, pobedivši Federera i Nadala na putu do njegove prve titule na US Openu. Bio je gotovo već tada u pravom teniskom plamenu, ali to je bilo samo prvih nekoliko nedelja, u odnosu na ono što će se tek desiti, da sa 311 nedelja, poput igre prsa u prsa, pretekne sve najbolje svetske igrače u istoriji.

Da bi se shvatila silovita moć Đokovićevog postignuća, mora se razmišljati ne samo o veličini šampiona koji su došli pre njegove ere, već i “o vodama zaraženim ajkulama” kojima je plovio tokom svoje karijere.

Zamislite panteon šampiona koji se voze trkalištem. Samo devet muškaraca je ostalo na prvom mestu najmanje 100 nedelja a svi su na startnoj crti. Nole je poput motora prošao pored Andre Agasija (101 nedelja), Rafaela Nadala (102 nedelje) i Bjorna Borga (109 nedelja) 2014. godine, 27. jula 2015. godine, “duvao” je za leđa Džonu Mekinrou (170 nedelja). U tom trenutku ATP trke još uvek je imao Džimija Konorsa (268), Ivana Lendla (270), Pita Samprasa (286) i Rodžera Federera (310 nedelja), neki bi tada rekli, nedostižno ispred sebe. Posle dominantnog boravka na broju 1, od 7. jula 2014. do 6. novembra 2016, kada je prošao “smešnih” 167-17 (pobede-porazi), činilo se da skreće sa puta i da gubi karakterističnu po njega, za pobedama glad.

Jer, tokom sezone pogođene povredama 2017. nije osvojio nijedan glavni plasman, a u leto 2018. je ispao iz Top 20. Sa Nadalom, "ponovnim" Federerom, Marejem i ostalima sa kojima je trebalo da se bori za sam vrh, pojedini su "računali" da su u 31. godini njegovi najbolji dani već odbrojani. Ali, takvi sumnjičavci su uvek potpirivali tu unutrašnju vatru Đokovića, a on im je uzvratio tako, da je baš te godine osvojio i Vimbledon i US Open.

Sultan Srbije se vratio na svoj “kurs”, a 2019. godine “duvao” je tik uz leđa Konorsu i Lendlu. 2020. godine odbranio je svoj tron, prošavši 41-5 u najčudnijoj i mentalno najizazovnijoj sezoni u istoriji tenisa, usput “trkajući se” pored svog dečačkog junaka-idola Pita Samprasa. Razgovarao je sa američkom legendom o poteškoćama da ostane na vrhu, na Nitto ATP finalu u Londonu, izražavajući istovremeno čuđenje kako je Sampras šest godina zaredom uspeo da završi godinu kao br. 1.

- Ostati broj 1, završavajući sezone kao broj 1, kao što je to teniskim reketom rekao Pit, je najvažnije dostignuće i količina posvećenosti koju trebate proći u svom životu i način na koji se morate organizovati, ne samo na terenu, ali van terena, to je tek strašno - govorio je tada Đoković.

Kako se nosio sa tim stresom tokom godina, uvek je postojala jedna velika riba - neuhvatljivi beli kit po imenu Rodžer Federer - koju je trebalo uloviti. Srbin vreba Federera čitavu karijeru. Poređenja radi, Rodžer se prvi put popeo na 1. mesto sa 22, Novak sa 24 godine, Novak je dostigao 100 nedelja na vrhu sa 26, Federer sa 24. Federer je ostvario 300 nedelja sa 31, Novak sa 33.

Iako bi već mnogo ranije mogao da bude “glavniji” od bilo kog igrača u istoriji, Đoković godinama kao da “pliva” za Federerom i Nadalom. Te legende imaju legije strastvenih obožavalaca, koji su se kao “prirodno” ukorenili protiv Srbina koji je za njih nekako iznenada, odjednom iskrsnuo, čija je pojava poljuljala dalje izglede njihovih već (samo)postavljenih na tron, heroja.

“Ubijanje” ljubitelja navijača njihovih pomenutih miljenika, osnažuje Đokovića, koji po potrebi “podiže bradu” ali i igru. Bio je potcenjen tokom većeg dela svoje rane karijere, što čini njegova postignuća još slađima. I tako, kada je upravo na početku ove sedmice (8. mart 2021) pretekao Rodžera Federera na prvom mestu, to je zaista vrhunac života, truda i odanosti svom zanatu. Zapisao je tako jasno ovaj čisti svetski sportski rekord koji mu mora priznati čitav svet.

- U našem sportu, osvajanje (najvećeg broja) Gren slema i što duže biti broj 1 su dva najveća cilja - rekao je Đoković nakon što je prošle godine pretekao Samprasa.

Niko nije morao da radi više da bi stigao do vrha kao Đoković. Početkom karijere nije dobio puno “besplatnih” poena na svoj servis, a retko bi izbacio protivnika sa terena forhendom od 90 kilometara na sat. No već je posedovao svestranu igru koju pokreću kondicija, pokrete svetske klase, ali njegova najveća snaga oduvek je bila mentalna. Njegova neobična sposobnost da se usredsredi i ostane hladan na velikim poenima i da pređe u „režim zaključavanja“ tokom taj-brejka, učinila ga je igračem kakav jeste.

Izuzetno, Đoković je toliko dugo ostao na vrhu tokom zlatne ere tenisa, boreći se i često savladavajući dve najveće legende u ovom sportu, i mnogo drugih budućih slavnih u najvećim dvoranama, poput Endija Mareja, Huana Martina del Potra, Stena Vavrinke , Dominika Tima i ostalih majstora tenisa. Novak ima pobedničku “ocenu” - veći broj trijumfa u karijeri protiv svih tih igrača, a da ne spominjemo i dvojicu najvećih rivala, Federera i Nadala protiv kojih već odavno vodi u međusobnim duelima.

Paralelno s nizanjem pobeda, istovremeno je dao inspiraciju neverovatnom teniskom bumu u Srbiji i širom Balkana. Sada je sedam juniora iz bivših jugoslovenskih republika (od toga četiri iz Srbije) svrstano na rang listi u Top 100 ITF Svetske teniske turneje.

Ulazeći u sezonu 2021, brojni prognostičari mislili su da bi izazivači poput Austrijanca Dominika Tima i Danila Medvedeva iz Rusije ove godine mogli da se izbore za prvo mesto, u trci sa Đokovićem. Srbin je odgovorio osvajanjem devete titule Australijen Opena, dajući “otkaz” na pomisao na tron, Medvedevu u furiozno odigranom finalu.

Ako Đoković čuje hor naivača koji mu pišu “prevremene” teniske zalaske, pripazite. Sa 33 godine još uvek je u ogromnoj formi. A njegova posvećenost kondiciji, ishrani i jogi verovatno će ga pripremiti za takmičenja na najvišem nivou u godinama koje dolaze. Šest je godina mlađi od Federera i šansa da, po ugledu na Švajcarca, i da igra još nekoliko godina, trebalo bi da se tiče bilo kojeg drugog igrača sa “dizajnom” na brdu koje se zove broj 1, a za koje "smatra" svojim mestom.

Ali da li će ostati dovoljno “gladan” da gura i posle 311 nedelja na vrhu, pitaju se? Što da ne? Još ima tih teniskih "zapisa" koje treba oboriti. Sada je “u krugu” dva glavna zamka, Federera i Nadala u svevremenoj jurnjavi za Gren slem naslovima, i još mu je potrebno 28 titula na nivou Tura da bi zasenio Džimija Konorsa sa njegovim rekordom od 109 trofeja, mada ni Federer i Nadal nisu još “gotovi”. Na kraju, Noletov napad na sportske rekorde počiva na izdržljivosti, kvalitetu koji je godinama demonstrirao u tom teniskom “piku”.

U svakom slučaju, čak i ako nikada ne pobedi niti u još samo jednom meču, Đokovićeva priča ostaje jedinstvena. Tokom ranih godina na ATP turu, nivo kondicije nije bio takav kakav je danas i morao je da se povuče iz niza mečeva. U jednom trenutku, izneo je čak mišljenje da je možda rođen u pogrešno vreme i nagovestio da možda nikada neće zameniti Federera i Nadala na vrhu.

Ali evoluirao je u najtežeg za svakog rivala, najnepomirljivijeg takmičara u bilo kojem sportu u jačini želje ka pobedničkom cilju. Činjenica da je mogao da izađe iz ratom razorene zemlje sa malo teniske infrastrukture, iz porodice skromnih sredstava bez dubokih veza u sportu, ilustruje da bi sledeći veliki šampion tenisa mogao doći iz bilo kojeg dela sveta. Velika trenerka Jelena Genčić je u njemu rano uočila potencijal, ali uprkos tome, Đoković kao da nije bio “preporučen” za šampiona. Borio se zato da dođe do vrha, preskačući svaku stepenicu i prepreku, i izborio se da ostane, sada tu na vrhu, teže nego što je to iko ikada ranije učinio i što je ikome kao njemu, to uspelo.

- Zaista me oduševljava činjenica, koračati tim stazama legendi i divova ovog sporta - kaže najbolji teniser u istoriji ovog sporta Novak Đoković. - Znati da sam svoje mesto među njima zaslužio prateći svoj dečiji san, lepa je potvrda da je sve ono što radiš iz ljubavi i strasti, postalo i moguće.

O autoru teksta:

Dejv Seminara je novinar i bivši diplomata sa sedištem u Bendu u državi Oregon, SAD. Pisao je o raznim temama poput teniskog mitinga od 643 hitaca, slučaja nestale osobe na Kostariki, takmičarske ishrane, zastoja u Nacionalnom utočištu za divlje životinje Malheur. Priča koju je napisao za The Nev York Times o zaista ludim Barklei Marathonsima prepoznata je kao jedna od zapaženih priča godine u izdanju The Best American Sports Vriting, iz 2014. godine. A tek tako-reći divlja priča o vuči gusaka u Evropi prepoznata je kao najzapaženija priča godine u izdanju The Best American Travel Vriting, iz 2015.

-------------------------

Medijska pratnja: Novi Radio Sombor

Objavljeno u Prva vest

/naš uvodnik: godine su samo brojke, vreme ne postoji. Nismo mogli odoleti a da sa fejsbuk profila naše prijateljice koja je i partner sa Novim Radio Sombor, dr Veseline Pelagić uz naravno njenu dozvolu, a da ne objavimo ovu svojevrsnu životnu priču. Takvu, kad simbolično rečeno, svi problemi padaju u bunar, a iz bunara želja rađa se na obostranu radost susret profesorke i njene učenice, koji vredi više od zlata jer oči zacakle a duša progovori/

~ . ~ . ~ . ~

* Život ne čine brojevi, razmišljanje uz čašicu vina sa mojom dragom profesorkom istorije Leposavom Kljajić, posle ručka...

( "Ne učimo za školu, nego za život" Seneka )

Istoriju nešto nisam volela, ali Lepuškino sećanje da sam na njenu prozivku (nikada se nisam javljala da odgovaram) lepo ispričala o Francuskoj revoluciji i Jakobincima, mene je vratilo u gimnazijske dane. U Parizu sam bila 7 puta, poslednji put na sastanku OECD 90, a desetak godina za značajne bakterijske izolate mi je davao potvrdu Pasterov institut u Parizu. Evo, gde su jednom đaku mogući koreni u sticanju znanja. 

Međutim, ovaj naš susret trebalo je da bude u junu, ali je Lepuška svojim užurbanim koracima zastala na džombastom i rupastom trotoaru skoro u centru Novog Sada i tako se brzo našla u Kliničkom centru Vojvodina o čijem osoblju i dr Salabatu mi je ispričala u njenom zahvalnom i romantičnom stilu. "Oni su mi svojim veštinama, znanjem i ljubaznošću umanjili bolove". Dodala mi je .... naravno uvek imam svoje đake koji mi bezrezervno priteknu u pomoć.

Nesebičnu pomoć od trenutka saznanja o lomovima krhkih kostiju svoje profesorke pružio joj je đak dr teologije Irinej Bulović ,Vladika eparhije Bačke i sestra Filoteja. "Njihova nesebična pomoć je bila u oporavku i dan danas i veoma sam im zahvalna" nastavila mi je dalje pričati moja Lepuška...

Jednog julskog dana stigla sam, neposredno posle posete đakona Eparhije Bačke u Dom za stara lica, zatekla sam Lepušku da nešto beleži u svoj notes. Na njenom licu oči su same govorile o sreći i zahvalnosti, Beli anđeo i ponude za brzi oporavak, poslao joj je njen đak dr Irinej Bulović.

Zahvalna je za sve želje, koje su joj slali đaci gimnazije "Veljko Petrović" u somboru i sve to je imalo uticaja na njen brzi oporavak i njen povratak u svoj kutak, pa smo se se juče tokom našeg susreta i slatko nasmejale... i sa Mitrom u telefonskom razgovoru.

Dočekala me je u svom stilu, obavezne perle oko vrata, postavljen stočić, crveni tanjiri i kristalne čaše za vino i otvorenog širokog osmeha. Odmah mi je sa ushićenjem skrenula pažnju kako su kćerka dr Gordana Todorić, zet Gligorije i unuci Sara i Luka uredili dom i učinili da joj oporavak bude zaista kvalitetan i svaki dan po volji. "Znaš, rekla mi je, oni i pored svih svojih obaveza, pa i na uštrb letnjeg odmaranja učestvuju u mojem oporavku..."

Lepuška je inače borac za samostalnost i slobodu, ali sada mora da prikoči zbog onih rupa po trotoaru ?, a inače ja, njena učenica imam privilegiju i za komentar, pozdrav uz poljubac... "Molim te ne juri da se ne smandrljaš i slušaj Gocu ?"

I tako, dobar je ovaj FB, jer možete podeliti susret profesorke iz čuvene Gimnazije u Somboru i njene učenice koja nije volela istoriju. Bilo nam je juče još jedno učenje, ne za školu, već za život.

~ . ~

dr Veselina Pelagić

(Rado beleži i čuva Novi Radio Sombor)

Objavljeno u Prva vest
Strana 1 od 2

Kontakt

Venac Stepe Stepanovića 9 (kancelarija) Ivana Kosančića 19 (redakcija, sedište) 25000 Sombor, Srbija

e-mail:

office@noviradiosombor.com

Telefon: +381-25-510-16-41
Mobilni: +381-65-8-675-445

Portal:

http://noviradiosombor.com

Internet radio: Novi Radio Sombor

http://www.omiljeniradio.com/index.php/radio-uzivo-online-srbija/1130-novi-radio-sombor-uzivo-online.html 

POSTANITE SARADNICI

Svi koji želite, možete da postanete saradnici Novog Radio Sombora, bilo gde da živite i boravite.

Izaberite oblast, pošaljite vest, informaciju, fotografije.

Dobrodošli saradnici u marketingu i oglašavanju!

Javite se na e-mail:

office@noviradiosombor.com

Telefon: +381-65-8-675-445

Top
We use cookies to improve our website. By continuing to use this website, you are giving consent to cookies being used. More details…